bami in de badkuip

We zitten aan de eetkamertafel. Papa, mijn twee zusjes en ikzelf. Mama niet. Ik kan me niet goed herinneren waar zij op dat moment was. In de keuken? Klinkt zo rolbevestigend. Maar het is dan begin jaren ’70, dus dat is niet rolbevestigend volgens die tijdsgeest. Dat is normaal. Voor alle duidelijkheid, het zijn de jaren ’70 van de twintigste eeuw. En tegenwoordig zeg ik ‘pa’ of ‘ma’ en zijn de tijden van ‘papa’ en ‘mama’ in een lade van mijn geheugen terecht gekomen die zo nu en dan met warme gevoelens wordt open getrokken.

Al een paar keer is besproken, tijdens het avondeten, hoe slecht alcohol drinken en tabak roken voor je is. Onze ouders vinden het belangrijk dat we beide nog heel lang achterwege zullen laten. Maar aangezien ze beiden beide niet kunnen of willen laten, is het lastig dit met wat korte recht-door-zee-gesprekken af te dwingen.
Jaren later blijkt dat papa het wel voor elkaar krijgt het roken te stoppen en zelfs te verafschuwen. Een glas wijn is lastiger te verbannen. En mama? Pakje per dag, met gemak. Een glaasje port is gebruikelijk. Maar altijd na zessen. Dat dan weer wel.

Papa is ondernemer. In het hogere segment van het kleinschalig middenkleinbedrijf. Mooie woorden met, zo blijkt later als ik ook zo’n ondernemer ben, een alles omvattende levensstijl. Checklists en afspraken, commitment en rechtgeaardheid. Doen wat goed is. Ik krijg dit op dat moment nog niet zo mee, maar heb op latere leeftijd de vormende kracht van gelijksoortige situaties, als die aan de eetkamertafel, op mijn netvliezen.
We maken een afspraak. Op papier. Een contract dus. Compleet met handtekeningen. Ik ben iets van 12 jaar. Mijn zusjes zijn dan 14 en 8 en ook zij leggen dezelfde afspraak vast.

“Hierbij komen ondergetekenden overeen dat geen alcoholische dranken worden genuttigd en geen tabakswaren worden gerookt, voorafgaand aan de leeftijd van 18 jaar, zonder toestemming van één van de ouders. Ouders zeggen toe, indien kind zich aan de afspraak heeft gehouden, op de 18e verjaardag van het kind, een bedrag van Hfl 500, over te maken op diens bankrekening.”

Met ondertekening van plaats, datum, naam en beide handtekeningen, werd elke overeenkomst in een aparte enveloppe, zorgvuldig dichtgelikt, bovenop de garderobekast in de ouderlijke slaapkamer gelegd.

Hfl? Velen zullen dit niet meer weten. Een afkorting die destijds nog werd gebruikt om guldens aan te geven. De toen gangbare munteenheid. Een afkorting die in wezen ook toen al niet meer klopte. Dit was een aanduiding voor Hollandse florijnen. Dus niet de guldens. Ook werd Fl of F gebruikt, zij het in een lettertype dat vandaag de dag niet meer op de QWERTY-toetsenborden te vinden is.

Het leek op dat moment een enorm bedrag. Op mijn achttiende zou het al wat minder enorm zijn. Niet alleen omdat de waarde in het economische verkeer wat was gewijzigd, maar meer nog omdat mijn uitgavepatroon een hele andere was geworden. Een glaasje limonade op de tennisclub was vervangen door een rondje tijdens het stappen, een paar guldens in de flipperkast van de lokale friettent, uiteraard nadat daar eerst een ‘patatje stoof’ werd verorberd en ik had met enige regelmaat mijn zinnen gezet op een leuk shirt of nieuw paar schoenen.
Later, zeker in de eenentwintigste eeuw, werd de Gulden als munteenheid opgevolgd door de Euro. Dan is Hfl 500 ineens Euro 220.
Voor wat het waard is, geld is slechts van beperkte waarde. Het ging aan de eetkamertafel in de jaren ’70 in wezen over iets heel anders.

En dan nog iets: een dichtgelikte enveloppe. De enveloppen werden destijds niet voorzien van het bekende zelf-plak-stripje dat je eraf haalt om vervolgens moeiteloos de enveloppe met de plakstrip te sluiten. Nee, de likstrip was aan de orde van de dag. Nu waren het maar drie likstripjes, dus dat viel reuze mee. Maar menig sneetje in de tong ging de plakstrip voor, als ik op zaterdagen met de administratie van papa hielp. Elke bestelling en factuur werd immers op een typemachine per stuk getyped, gecontroleerd op typefouten, gevouwen en in de enveloppen gedaan. En jawel, dichtgelikt. Laat ik de typemachine maar even voor wat het is. Nu dreig ik ouder te zijn dan ik me voel.
Bovendien moesten mijn zussen, net als ik, hun eigen enveloppe dichtplakken. Dat was onderdeel van de achterliggende gedachte. Alsof een handtekening alleen al niet voldoende was.

Ook zoiets, een handtekening. Die had ik nog niet. En mijn jongere zusje natuurlijk ook niet. Ik verzon de mijne ter plekke. Ik had al meerdere keren gekeken hoe mijn vader zijn handtekening schreef. Nou ja, schrijven kon je het eigenlijk niet noemen. Het was net een weergave van een hartslag.
Ik besloot ook zoiets te doen. Al kon ik het eigenlijk geen bewuste beslissing noemen. Redelijk gedachtenloos gooide ik sinus, cosinus en tangens door elkaar, op zoek naar een hartslag die leek alsof het een hele natuurlijke, doordachte, eigen handtekening was. Net echt. Hij stond. Gevouwen, gelikt, gesloten en bovenop de kast gelegd.

Alle drie wisten we de belofte na te komen. We streken allemaal onze vijfhonderd pietermannen op. Met gepaste trots. Al moet ik eerlijk zeggen dat ik het van mijn jongere zus een grotere prestatie vond. Zij had bijna 10 jaar verleidingen moeten weerstaan. Mijn oudere zus was al na 4 jaar klaar en ik heb 6 jaartjes moeten wachten. Viel allemaal wel mee.
En het kan aan mij liggen, maar “mijn” generatie ging hier toch anders mee om. Met de verleidingen van alcohol en tabak bedoel ik. En met afspraken met ouders nakomen. Of toch niet?

Heb ik nooit gerookt? Jawel hoor. De zaterdag na mijn achttiende verjaardag heb ik “in de stad” onder groepsdruk van ‘mijn vrienden’ een peuk aangestoken. Of is het opgestoken?. Het leek me zo stoer.
Ik had alle manieren om dit tabaksgeweld op stoere wijze vast te houden, al talloze keren uitgeprobeerd met een vulpen. Daar schreef je toen nog mee. Niet alleen hoe ik een “sjekkie” tussen duim en middelvinger in, naar mijn handpalm toe zou houden. Maar ook hoe ik dan, als quasi volwassen en woest aantrekkelijke discoganger, mijn onderarm nonchalant zou laten bengelen, omzichtig naar mijn mondhoek zou brengen om steeds een behoorlijke haal te nemen. Wat een sukkel, nu ik eraan terug denk.

Het aansteken was al een beproeving. Als je het nog nooit hebt gedaan, is het al een godswonder dat je de lucifer gelijk bij de peuk krijgt. Immers was een aansteker voor watjes, tenzij het zo’n super coole Zippo was. Die machtige peuk moet wel op de juiste manier tussen je lippen zitten. En met een beetje kracht moest die dan recht staan om de vlam van de lucifer aan het uiteinde van je peuk te krijgen. Bij de derde lucifer en na een tweede lachsalvo van mijn veel stoerdere vrienden, slaagde ik in de aansteekmissie. Ik had me nooit kunnen bedenken dat de warmte van de lucifer, laat staan een Zippo, en de eerste rookslierten, mijn ogen zo zouden pijnigen. En dan was ik zelfs brildragend.
Maar goed, ik kon me niet laten kennen. Vol schijnbare overtuiging nam ik, vechtend tegen de tranen in mijn ogen, een enorme haal en probeerde die over mijn longen gejaagd te krijgen. Hoe doe je dat in vredesnaam? Er was geen tijd om dat te bedenken. Het kwaad was geschiedt. De hoestbui die als vanzelf begon, was niet te stoppen. Bulderbui is een betere omschrijving. Vijftig tinten rood, van mijn schouders tot het uiterste puntje van mijn kruin.  Mijn zogenaamde vrienden kwamen niet meer bij. Andere stapgasten liepen voorbij en ik kon alleen maar vrezen voor hun gedachten. Dit waren toch wel de meest waardeloze paar minuten van mijn nog zo zorgeloze leventje. Ik zou nooit meer roken. Nooit, echt nooit meer.

En alcohol drinken? Dat is een ander verhaal geworden. Gedronken heb ik vanaf mijn achttiende verjaardag zeker, vaker en soms ook best veel. Ik heb stoeptegels onder mijn voeten zien dansen en ik heb, zo zeker als ik was dat ik me in een openbaar toilet bevond, een enkel matras volledig onbruikbaar achter gelaten. Mijn eigen matras. Dat wil ik er wel gelijk aan toevoegen.

Wat was dan uiteindelijk de waarde van ons contract? Mijn oudere zus rookt en drinkt en ik vermoed zo nu en dan alles behalve met mate. Mijn jongere zus kiest haar inname van alcohol zo verstandig mogelijk. Met succes. En roken doet ze niet. Nooit.
We hebben elk gewoon gedaan wat ons leuk leek. Verstandig of niet. Terwijl we dondersgoed wisten en nog steeds weten, wat er goed of juist slecht aan is.
Het contract? Dat was niet zo waardevol anders dan dat we in onze jonge jaren ons lijf de slechte gevolgen van alcohol en tabak hebben bespaard. De florijnen? Geen idee waar die gebleven zijn. Uitgegeven, dat is zeker.

Als vader heb ik het samen met mijn vrouw anders aangepakt. Of dat goed of beter is, weet ik eerlijk gezegd niet.
Geen contracten, geen afkoop voor het niet toegeven aan verleidingen. Nee, wij dachten er heel goed aan te doen te bespreken wat de gevolgen zijn van deze potentiële sluipmoordenaars.
Mijn vrouw is de verstandige van ons. Zij rookt niet en zij drinkt niet. Ik ben halverwege. Ik drink. Niet omdat het moet, maar omdat het kan.

Onze aanpak levert een onsmakelijk maar vermakelijk verhaal op. We zijn de gelukkige verwekkers van vier kinderen. Dus we hadden vier kansen om in onze missie te slagen. De eerstgeborene is dan vanzelfsprekend de klos. Hij kreeg alle verhalen te horen. Afbreuk van hersencellen, aderen die dichtslibben, slechte adem, geen controle op je gedrag of op zijn minst verminderde houvast aan je directe omgeving…noem alles maar op.
Maar op enig moment kwamen we erachter, door een klikkende buurtbewoner, dat onze mooie jongeman toch voor de tabaksverleiding door de knietjes was gegaan. Tijdens de direct daaropvolgende confrontatie werd schoorvoetend duidelijk gemaakt dat dit al meer dan anderhalf jaar aan de gang was. Een mokerslag. Liegen, bedriegen, smoesjes en waarschijnlijk rollen vol met pepermunt hadden ons al die tijd in de waan gelaten dat we goed op weg waren. Huisarrest volgde en niet zo zuinig ook. Die zal het wel (af)leren. Althans dat dachten we. Maar die gedachte bleek al snel een enorme illusie die ook niet tijdelijk zou zijn. Hij was en bleef roker. Klotezooi. Van alle zondes vonden we dit toch wel eentje van de hoogste categorie. Zeker met een kleine astmatische aandoening die hem regelmatig parten speelt.
We stonden met 1-0 achter.

We kwamen tot de conclusie dat we niet te hard tegengas moesten geven. Dat bracht ‘de jeugd’ kennelijk eerder tot de gevreesde daad. We spraken met hem af dat alcohol drinken niet zo heel erg verstandig was op zijn jonge leeftijd. Na het geheim gehouden roken waren we ervan overtuigd dat het eerste flesje bier al maanden eerder zou zijn gedronken, maar gaven onze resterend sprankje illusie een tweede kans. Soortgelijke aanpak, maar dan zonder huisarrest.

Ik liet hem weten dat, mocht hij dronken thuis komen en hij een plakkaat ergens in huis achter zou laten, ik hem direct uit zijn nest zou halen, een stoel zou pakken, en toekijkend zou gaan genieten van zijn schoonmaakkwaliteiten in kennelijke halfdronken toestand. Verder lieten we het rusten. Alhoewel we hem met enige regelmaat uitspraken probeerden te ontlokken waaruit we konden opmaken hoe diep hij in de flesjes en glaasjes gekeken zou hebben.
We vlogen ook nog een paar keer uit de bocht. Een waterpijp en percentages boven de 30% gingen ons toch echt nog een stapje te ver.

Eerlijk is braaf, hij drinkt niet zoveel. Niet meer. Ik denk dat, net als mijn afgrijselijke bulderbui mij van het roken heeft gehouden, hij een keer teveel en te ver is gegaan. Al gingen er ongetwijfeld een paar avonden scheef lopen en stoeptegels tellen aan vooraf.

Diepe nachtrust van zaterdag op zondag. Een willekeurig weekend. Het zal niet veel vroeger zijn dan rond negenen dat de oudste dochter onze slaapkamer in komt geslopen. Haar ochtendplasje was toch minder aangenaam geweest dan anders. Niet omwille van het plasje, een pijntje, een nare droom of omdat ze net te laat bij de wc was. Het was iets heel anders geweest. Een onaangename zure lucht.
“Pssst, mama….waarom ligt er bami in de badkuip?”

Ik liep rustig naar de slaapkamer van onze, nog steeds licht beschonken puber. Maakte hem wakker en pakte alvast een stoeltje. “Zo vriend, het is tijd voor de grote schoonmaak. En denk erom, we hebben open trappen. Dus doe de emmer maar extra vol en doe een mondkapje voor. Je zult het nodig hebben.”

Geen contracten, geen illusies. Ieder vogeltje zingt zoals het gebekt is….net als diens vogelvriendjes dat zijn.
Advertenties

2 gedachten over “bami in de badkuip

  1. Mooi verhaal Henri en vooral het eerste stukje dat bij je ouders begint heel herkenbaar. Niet dat wij zelf rokers zijn ( wel drinkers, meestal met mate, maar met maten, zonder maat), alleen Ine heeft jarenlang stevig gerookt en als juffrouw van de 1e klas mocht dat indertijd ook nog in de klas. Ik zelf was een paar jaar een gezelligheidsroker die alleen op feestjes af en toe meedeed.
    Maar het verhaal is vooral herkenbaar voor ons als je over je ouders spreekt. Wij huurden en kochten daarna ons eerste huis in Roosendaal en lieten dat eind jaren 60, begin 70 inrichten door Bas en Mar uit Kapelle. Op zaterdagmiddag gingen wij vaak vanuit Roosendaal of vanuit Vlissingen waar mijn ouders woonden, in de 2e helft van de middag op bezoek in jullie winkel op het Plein. Altijd tijd voor ons ook na 17.00 uur als de winkel al dicht was. En natuurlijk altijd eerst koffie met sigaretje voor de dames en na sluiting vaak een glaasje rode wijn, ook voor de heren. We hebben daar veel gezellige uurtjes doorgebracht met sigaretjes en drank.
    En de Fa. de Jager flink gesponsord in die tijd.

    1. Dank voor je reactie Theo en mooi om te weten dat de zaak destijds zo bezocht werd. We werken nog steeds op basis van dezelfde uitgangspunten van koffie en wijn hahaha.

      Ben benieuwd of er meer herkenbare columns tussen zitten. Danwel columns die sowieso op enigerlei wijze aanslaan.

reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s